ในการดำเนินโครงการพัฒนาใด ๆ ไม่ว่าจะเป็นโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ เช่น โครงการหมู่บ้านขนาดกลาง-ใหญ่ โรงแรม คอนโด โรงไฟฟ้า ถนน ทางด่วน อาคารสูง หรือเขื่อน …
… หากคุณกำลังวางแผนโครงการที่อาจกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การเริ่มต้นด้วยการศึกษาว่า “EIA คืออะไร” และวางแผนอย่างรอบคอบ จะช่วยให้โครงการของคุณดำเนินไปได้อย่างราบรื่น และได้รับการยอมรับจากทั้งภาครัฐและประชาชน
ในบทความนี้ เราจะพาคุณไปรู้จักว่า EIA คืออะไร, ความสำคัญของ EIA, ขั้นตอนการจัดทำรายงาน EIA และข้อควรรู้สำหรับผู้ประกอบการหรือผู้ที่เกี่ยวข้องกับการขออนุญาตโครงการต่าง ๆ
ความหมายของ EIA คืออะไร?
EIA ย่อมาจากคำว่า Environmental Impact Assessment หรือในภาษาไทยคือ การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม หมายถึง กระบวนการในการวิเคราะห์ ตรวจสอบ และคาดการณ์ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินโครงการต่าง ๆ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้สามารถวางแผนการป้องกัน แก้ไข หรือลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
โดยทั่วไป รายงาน EIA จะถูกจัดทำขึ้นก่อนที่โครงการจะเริ่มก่อสร้างหรือดำเนินกิจกรรมใด ๆ เพื่อให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้พิจารณาอย่างรอบคอบ และหน่วยงานรัฐสามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจอนุมัติโครงการ
เป้าหมายของการจัดทำ EIA
การจัดทำรายงาน EIA มีวัตถุประสงค์หลัก 4 ประการ ได้แก่:
- ป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
เพื่อให้สามารถออกแบบมาตรการป้องกันผลกระทบล่วงหน้า - เป็นเครื่องมือในการวางแผนและตัดสินใจ
โดยเฉพาะในระดับนโยบายของภาครัฐและเอกชน - เสริมสร้างความโปร่งใสและการมีส่วนร่วมของประชาชน
ทำให้ชุมชนมีสิทธิในการรับรู้และแสดงความคิดเห็นต่อโครงการ - รักษาสมดุลระหว่างการพัฒนาและสิ่งแวดล้อม
เพื่อให้การพัฒนาเกิดขึ้นอย่างยั่งยืน
โครงการที่ต้องจัดทำรายงาน EIA
ไม่ใช่ทุกโครงการจะต้องทำ EIA แต่ตามกฎหมายไทย มีการกำหนดประเภทโครงการที่เข้าข่ายต้องจัดทำรายงาน EIA ไว้อย่างชัดเจน เช่น:
- โครงการอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เช่น โรงกลั่นน้ำมัน โรงงานปิโตรเคมี
- โครงการพลังงาน เช่น โรงไฟฟ้า เขื่อน
- โครงการคมนาคม เช่น ทางด่วน รถไฟฟ้า สนามบิน
- โครงการอสังหาริมทรัพย์ เช่น คอนโดมิเนียมหรือโครงการบ้านจัดสรรในบางพื้นที่
- โครงการเหมืองแร่และทรัพยากรธรรมชาติ
ทั้งนี้ การพิจารณาว่าโครงการใดเข้าข่ายหรือไม่ ขึ้นอยู่กับ “ประเภท ขนาด และสถานที่ตั้ง” ตามที่กำหนดในกฎหมาย
ขั้นตอนการจัดทำรายงาน EIA
การจัดทำ EIA ต้องดำเนินการโดยผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมที่ขึ้นทะเบียนกับกรมควบคุมมลพิษหรือสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) โดยมีขั้นตอนหลัก ๆ ดังนี้:
1. การศึกษาข้อมูลเบื้องต้น
- สำรวจพื้นที่โครงการ
- เก็บข้อมูลสิ่งแวดล้อมปัจจุบัน
- ระบุทรัพยากรที่อาจได้รับผลกระทบ
2. การวิเคราะห์ผลกระทบ
- คาดการณ์ผลกระทบทางกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจ และสังคม
- วิเคราะห์ผลกระทบทั้งระยะสั้นและระยะยาว
3. การกำหนดมาตรการป้องกันและแก้ไข
- เสนอแนวทางป้องกันผลกระทบ
- เสนอแผนติดตามตรวจสอบ
4. การจัดทำรายงานและการมีส่วนร่วมของประชาชน
- จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นของประชาชน
- ปรับปรุงรายงานตามข้อเสนอแนะ
5. การยื่นรายงานต่อหน่วยงานพิจารณา
- ส่งรายงาน EIA ต่อ สผ. หรือ คชก. (คณะกรรมการผู้ชำนาญการ) เพื่อพิจารณาอนุมัติ
ใครเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำรายงาน EIA?
โดยทั่วไป “เจ้าของโครงการ” จะเป็นผู้รับผิดชอบในการจัดทำรายงาน EIA โดยต้องว่าจ้างบริษัทที่ปรึกษาด้านสิ่งแวดล้อมที่มีใบอนุญาตอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ซึ่งบริษัทเหล่านี้จะมีทีมผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้ด้านชีววิทยา วิศวกรรมสิ่งแวดล้อม สังคมศาสตร์ และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง
ความสำคัญของ EIA ต่อการพัฒนาโครงการ
หลายโครงการที่ไม่มีการจัดทำหรือไม่ได้รับอนุมัติ EIA อาจถูกระงับหรือยกเลิกการดำเนินการ โดยเฉพาะโครงการที่ส่งผลกระทบต่อชุมชนหรือสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรง การมีรายงาน EIA จึงไม่ใช่เพียง “เอกสารบังคับ” แต่เป็น เครื่องมือสำคัญในการสร้างความยั่งยืน และลดความขัดแย้งระหว่างผู้พัฒนาโครงการกับสาธารณชน
ข้อกำหนดโครงการที่ต้องจัดทำ EIA และ EHIA ?
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีเห็นชอบของคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ออกประกาศ 2 ฉบับ ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2567 เพื่อปรับปรุงการกำหนดโครงการ กิจการ หรือการดำเนินการ ซึ่งต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA และ EHIA) ดังนี้ คือ:
- ประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่อง กำหนดโครงการ กิจการ หรือการดำเนินการ ซึ่งต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม และหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2566
- ประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่อง กำหนดโครงการ กิจการ หรือการดำเนินการ ที่อาจมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ คุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขภาพ อนามัย คุณภาพชีวิต ของประชาชนในชุมชนอย่างรุนแรง ซึ่งต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม และหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2566
- ลิงค์ 1
- ลิงค์ 2
EIA ต่างจาก EHIA อย่างไร?
หลายคนอาจสงสัยว่า “EIA กับ EHIA ต่างกันอย่างไร?” ซึ่งคำตอบคือ:
- EIA (Environmental Impact Assessment): การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมทั่วไป
- EHIA (Environmental Health Impact Assessment): การประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงสุขภาพของประชาชน โดยละเอียด ซึ่งมักใช้กับโครงการที่มีความเสี่ยงสูง เช่น โรงไฟฟ้าถ่านหิน โรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เป็นต้น
ข้อควรระวังและคำแนะนำสำหรับเจ้าของโครงการ
- ควรศึกษาว่าโครงการของตนเข้าข่ายต้องทำ EIA หรือไม่
- เลือกบริษัทที่ปรึกษาที่มีประสบการณ์ และมีผลงานด้าน EIA ที่น่าเชื่อถือ
- จัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นจากชุมชนอย่างจริงจัง
- ปฏิบัติตามมาตรการที่เสนอไว้ในรายงานอย่างเคร่งครัด
สรุป: ทำไม EIA จึงสำคัญ?
EIA คือเครื่องมือสำคัญในการควบคุมการพัฒนาอย่างมีทิศทาง และคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมและสุขภาวะของชุมชนในระยะยาว ด้วยการประเมินอย่างรอบด้าน วางแผนเชิงป้องกัน และการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน การจัดทำรายงาน EIA จึงเป็นทั้งหน้าที่และโอกาสในการแสดงความรับผิดชอบของผู้ประกอบการสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน
https://chicrealestate.co.th/wp-content/uploads/2025/06/ประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวด.pdf